Cursus HOVO

HOVO Limburg Cursussen, lezingen & excursies

Sinds de oprichting in Limburg (1991) ben ik als docent kunst- en cultuurgeschiedenis betrokken bij HOVO. Voor het komende cursusjaar 2020 zijn de onderstaande cursussen en lezingen gepland. Alle informatie ten aanzien van deze cursussen en excursies is afkomstig van de HOVO Limburg. U kunt zich tot de vastgestelde datum inschrijven via de website van HOVO Limburg. Voor verdere en uitgebreidere informatie omtrent de inschrijving en betaling verwijs ik u door naar de website van HOVO Limburg.

Voorjaar 2020

Erflaters van onze beschaving IV

Cursus
Locatie Heerlen


Meer Info Schrijf nu in

Voorjaar 2020

Erflaters van onze beschaving VIII

Cursus
Locatie Roermond


Meer Info Schrijf nu in

Voorjaar 2020

Beethoven 250 Jaar

Themadag
Maastricht


Meer Info Schrijf nu in

Voorjaar 2020

Maestri Italiani – Italiaanse Meesters deel 1

Cursus
Maastricht


Meer Info Schrijf nu in

Voorjaar 2020

Mijnen en Koempels

Cursus
Locatie Heerlen


Meer Info Schrijf nu in

Voorjaar 2020

Visie van de vrouw deel 2

Cursus
Locatie Maastricht


Meer Info Schrijf nu in


empty

Erflaters van onze beschaving IV
De Renaissance


De cursus Erflaters gaat de ‘Nieuwe Tijd’ binnen, de Renaissance. Een tijdperk van nieuwe oriëntatie, maar ook van herwaardering van de klassieke oudheid, en tegelijkertijd een periode die stevig verankerd blijft in wat voorafging, in het christendom. De vroegste erflater in deze cursus is de 13e eeuwse Thomas van Aquino, die een synthese van filosofie en theologie tot stand brengt, een stevig samenstel van Aristoteles en christendom. In de 14e eeuw zal Willem van Ockham geloof en verstand, dingen en namen uit elkaar trekken, en de basis leggen voor modern nominalisme en scepticisme.

Petrarca en Dante zijn onze literaire erflaters. Beiden zijn ze op zoek naar de ‘docta pietas’, een christelijke levensvisie gebouwd op de bijbel, de kerkvaders en een hernieuwde waardering voor de klassieken. Maar bij deze zoektocht hebben deze grote schrijvers wel ieder hun eigen insteek: Dante leidt Vergilius zijn eigen wereld binnen en verchristelijkt hem; Petrarca neemt zijn lezers mee naar de Oudheid. Introspectie versus extraspectie.

In de Renaissance ontstaat in de kunst een nieuw perspectief, niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk: het lineaire. Onder invloed van ontwikkelingen in literatuur, wetenschap en filosofie ontstaan nieuwe inzichten over proportieleer, anatomie en compositie. De verhoudingen gaan ertoe doen. En de kunstenaar treedt, meer dan voorheen, naar voren. In deze cursus worden twee reuzen behandeld: Pierro della Francesca en Michelangelo Buonarotti.

De wil tot weten, ambitie, kritische zin, drang naar vernieuwing, naar vrede, naar vrijheid: we vinden al deze strevingen in Erasmus. Kritisch was hij over de kerk, de clerus, de bijbel, het onderwijs. Maar anders dan Luther wilde hij geen breuk, maar vernieuwing van binnenuit.

De tweede erflater in het geschiedenisblok is de machtige Karel de Vijfde: heerser over een enorm, expanderend rijk; hij was een royaal sponsor van de vernieuwing in de gedaante van de kunsten van de Renaissance, en ook vernieuwing in de kerk stond op zijn agenda: het Concilie van Trente. Maar zijn rijk moest en zou wel rooms-katholiek blijven; Niet alleen de Turken, moor ook de protestanten waren zijn vijanden. Toch kon hij niet verhinderen dat het in 1555, niet lang voor zijn dood, door toedoen van zijn broer Ferdinand toch nog kwam tot het principe ‘wiens gebied, diens gebed’.

Dit is het derde deel van een leergang van acht delen. Alle delen in deze leergang kunnen ook apart gevolgd worden. In deze leergang brengen vijf HOVO-docenten ieder vanuit hun vakgebied, en tegelijk in onderlinge afstemming, de richtingbepalende perioden van ons cultureel erfgoed voor het voetlicht aan de hand van inspirerende sleutelfiguren. Zo maakt u vanuit historisch, kunsthistorisch, literair, filosofisch en musicologisch perspectief kennis met de culturele ontwikkeling van Europa.

Inschrijven Terug naar overzicht

Informatie

  • Duur: 10 x 2 uur college
  • Data: 07-02-2020 t/m 17-04-2020
    Geen les op 28-02-2020
  • Dag/Tijd: Vrijdag 10.30 - 12.30 uur
  • Inschrijven: Klik hier!
  • Cursusgeld:€ 280
  • Bijzonderheden: Dit is het vierde deel van een leergang van acht delen.
  • Locatie: SCHUNCK Glaspaleis, Bongerd 18, 6411 JM, Heerlen

empty

Erflaters van onze beschaving deel VIII:
de 19de en 20ste eeuw


Vanaf de late negentiende eeuw treden er bewegingen, denkrichtingen en kunststromingen tevoorschijn die met traditionele vormen en ideeën willen breken, of er op z’n minst de discussie mee willen aangaan: ‘modernisme’ is een brede term voor deze neiging tot het nieuwe. De schok die de eerste wereldoorlog teweegbrengt versterkt nog de drang tot ondergraving van het oude en de impuls tot vrijheid en verandering. De eindeloze rijen graven manen tot vragen: wie of wat is de mens? Wat is de zin van het leven te midden van verwoesting en willekeur, in een wereld zonder god, in een wereld van ratio en snelle technologische ontwikkelingen?

Ontzagwekkende vragen, waarop de filosoof Martin Heidegger een verheven antwoord geeft: de mens moet authentiek leven, wars van technologie, commercie en consumentisme; hij moet ‘Dasein’, hij moet zich laten aanspreken door het ‘Zijn’ en de confrontatie met z’n sterfelijkheid aangaan. Het existentialisme zal op Heidegger voortborduren: de mens is veroordeeld tot het leven en de individuele mens moet zelf de zin ervan creëren. Om dat voor elkaar te krijgen beschikt deze bij Sartre tenminste nog over een vrije wil. Maar die vrije wil is hem in het meer recente verleden afgenomen door Swaab cum suis. Bij Daniel Dennett echter, die ook in deze cursus aan de orde zal komen, blijft de vrije wil met determinisme verenigbaar. Het begrip ‘bewustzijn’ en de spanning tussen het ‘alledaagse’ en het wetenschappelijke mensbeeld zullen eveneens worden besproken in het filosofisch deel van deze cursus.

De muzieklessen over de twintigste eeuw focussen op twee grote meesters van de moderniteit, Claude Debussy en Igor Strawinsky. Automatisch wordt daarmee de schijnwerper vooral gericht op Parijs aan het begin van de twintigste eeuw. Aan de orde komt allereerst de reactie op de Duitse laatromantiek met Erik Satie als protagonist. Daarnaast speelt in deze periode tevens de controverse tonaliteit versus atonaliteit. Veel componisten nemen hierin duidelijk stelling voor één van beide stromingen. Igor Strawinsky die zich stilistisch op vele terreinen begeeft neemt hierin een zeer eigenzinnig standpunt in. Hij ontwikkelt de neoklassieke stijl, door sommigen geringschattend ‘klassiek met de verkeerde noten’ genoemd. Het succes komt voor Strawinsky in 1910 met de opdracht voor de vuurvogel van Serge Diaghilev, de leider van de Ballets Russes. Diaghilev moedigt Strawinsky aan om zijn ‘Russiche hart’ te laten spreken en geeft hem opdrachten voor nieuwe balletten, zoals ‘le Sacre du Printemps”, waarvan de première een groot schandaal veroorzaakt. Evenals Picasso maakt Strawinsky vele radicale transformaties door, maar toch blijft hij onmiskenbaar zichzelf.

Een beweging die radicaal afrekent met bestaande voorstellingen over wat kunst is, is het door het nihilisme geïnspireerde dadaïsme. Onbeschaamd schoppen de dadaïsten tradities en conventies onderuit. Maar ze schoppen niet alleen, ze creëren er ook op los. De dichter Paul van Ostayen schept ‘poésie pure’, klankgedichten en visuele gedichten, losgezongen ‘vrije organismen, zonder verband met de schepper’, claimt de dichter zelf. Maar de schepper valt nu eenmaal niet weg te moffelen; en daarom is hij een van de erflaters in deze cursus. De dichter Martinus Nijhoff is bepaald geen nihilist. Hij heeft een boodschap van menselijkheid, hij is op zoek naar een ‘bestaan boven de mathematische resultanten der werkelijkheid’. Maar ook hij gelooft, hoewel hij vasthoudt aan klassieke vormen, in de autonomie van het gedicht; de dichter ‘hoeft alleen de vingers over de fluit te bewegen’. Nijhoffs taal is de gewone spreektaal, helder en concreet.

In de architectuur en in de beeldende kunst bestaat een sterk verlangen met de traditie af te rekenen. Abstractie, ratio, zuivering, vereenvoudiging, primaire kleuren, geometrische vormen: allemaal strevingen met als hoger doel het bereiken van harmonie; het universele en objectieve moeten het individuele en subjectieve overwinnen. In Nederland vinden we dit streven naar universaliteit en abstractie in De Stijl en in het werk van Piet Mondriaan. Wetenschap en technologie zijn verworvenheden die het universele faciliteren. Maar wat eruit voortvloeit kan ook ontmenselijken: commercie, massacultuur, ongebreidelde consumptie. Andy Warhol zet deze neveneffecten met groot genoegen om in kunst, in Pop Art: series onpersoonlijke zeefdrukken, bijvoorbeeld, die steeds hetzelfde eindeloos herhalen.

Is er een uitweg uit de eenentwintigste-eeuwse oververzadiging, uit de verlamming, uit het gebrek aan perspectieven en idealen en uit de politieke en economische onzekerheden? Misschien kan de geschiedenis van de vorige eeuw ons helpen: de Amerikaanse president Woodrow Wilson, die ooit de oproep deed ‘to make the world safe for democracy’, en de econoom John Maynard Keynes, die actieve sturing van de economie bepleitte, geven u misschien aanzetten tot een antwoord op deze vragen.

Dit is het achtste deel van een leergang van 8 delen. Alle delen in deze leergang kunnen ook apart gevolgd worden. In deze leergang brengen vijf HOVO-docenten ieder vanuit hun vakgebied, en tegelijk in onderlinge afstemming, de richtingbepalende perioden van ons cultureel erfgoed voor het voetlicht aan de hand van inspirerende sleutelfiguren. Zo maakt u vanuit historisch, kunsthistorisch, literair, filosofisch en musicologisch perspectief kennis met de culturele ontwikkeling van Europa.

Inschrijven Terug naar overzicht

Informatie

  • Duur: 10 x 2 uur college
  • Data: 07-02-2020 t/m 17-04-2020
    Geen les op 28-02-2020
  • Dag/Tijd: Vrijdag 10.30 - 12.30 uur
  • Inschrijven: Klik hier!
  • Cursusgeld:€ 280
  • Bijzonderheden: Dit is het achtste deel van een leergang van 8 delen.
  • Locatie: MFC 't Paradies, Munsterstraat 61, 6041 GA, Roermond

empty

Beethoven 250 jaar


De muziek van de grote maestro, zijn leven en zijn tijd. Hoorcollege Film en (Live) Muziek

In december 2020 is het precies 250 jaar geleden dat Ludwig van Beethoven (Bonn 16 december 1770 – Wenen 26 maart 1827) werd geboren. Dit is de aanleiding om een Beethovendag te organiseren waarin aandacht wordt besteed aan de muziek van de grote maestro, zijn leven en zijn tijd. In het ochtendprogramma zal Jan Ezendam 1,5 uur de muziek van Beethoven toelichten met live uitgevoerde luisterfragmenten en Jac vanden Boogard zal in 1,5 uur het leven en de tijd van Beethoven onder de loep nemen. Na de lunchpauze word een film –wederom met toelichting- vertoond

Het veelbewogen leven van Ludwig van Beethoven is de leidraad in deze les; zijn leven wordt geplaatst in de context van zijn tijd. De ‘opstandige’ Beethoven leefde in een tijd waarin Wenen de hoofdstad van de muziek werd, de klassieke tijd. Het was een kantelend tijdvak. Wenen werd bedreigd door de Turken. De invloed van de Franse Revolutie deed zich gelden. Dit tijdvak kende eveneens de opkomst en ondergang van Napoleon, de Franse keizer die aanvankelijk werd vereerd en later fel verguisd door Beethoven. Het was de tijd van het rationalisme en de tegenpool sentimentalisme en tot slot de opkomst van de Romantiek. Het was de tijd van Jean Jacques Rousseau – terug naar de natuur – en in de wereld van de schone kunsten waren Antonio Canova, Jacques Louis David, Goya en Turner de grote namen.

De muziek wordt becommentarieerd en live gespeeld op de vleugel. Tijdens de luisterfragmenten worden een aantal kernvragen rond deze composities aan de orde gesteld:
-Waarin is Beethoven de grote vernieuwer? We vergelijken zijn composities met muziek uit voorafgaande periodes.
-Beethoven schrijft muziek voor de ‘grand-piano’. Welke mogelijkheden van dit nieuwe instrument worden er door hem ontwikkeld?
-Beethovens componeren is een worsteling. Zijn schetsen ontstaan moeizaam. Beethoven als ‘Prometheus’, is een verhaal over archetypen in de kunst en over de ontstaansgeschiedenis van een compositie.
-Doofheid brengt iemand in een isolement. Hoe ontwikkelt zijn muziek zich in deze uitzichtloze situatie? Hoe kan het dat alles geschreven wordt vanuit louter voorstellingsvermogen. -Welke erfenis laat hij de nieuwe generatie componisten na?

Inschrijven Terug naar overzicht

Informatie

  • Duur: 1 x 7 uur
  • Data: 04-06-2020
  • Dag/Tijd:
    Donderdag 4 juni van 09.30 - 16.30 uur
  • Inschrijven: Inschrijving via HOVO
  • Cursusgeld:€80
    Themadag met hoorcollege, film en (live) muziek
  • Bijzonderheden: geen.
  • Locatie: Kumulus Oost, Sint Maartenspoort 2, 6221 BA Maastricht

empty

Maestri Italiani – Italiaanse Meesters deel 1
Vijf coryfeeën uit de Italiaanse kunstgeschiedenis: leven en werk


Italië is de ‘vulkaan der muzen’! Italiaanse kunstenaars zijn vanaf het begin van de Renaissance (15e eeuw) toonaangevend geweest voor de ontwikkelingen in de Westerse kunst. In deze vijfdelige cursus komen vijf grote meesters uit de Italiaanse kunstgeschiedenis aan bod, hun leven, hun oeuvre en hun vernieuwende invloed.

1. Piero della Francesca, kunstschilder en wiskundige; Umbrische reus uit het Quattrocentro
2. Caravaggio, schilder tussen penseel en zwaard; meester van het chiaro scuro
3. Gian Lorenzo Bernini, beeldhouwer van de barok; Rome wordt een barokke stad.
4. Andrea Palladio, architect van de Hoog Renaissance; toonaangevend bouwmeester tot in de 20e eeuw
5. Antonio Canova, neo-classicistische sculptuur; de voorliefde voor de antieken in steen vervat

Inschrijven Terug naar overzicht

Informatie

  • Duur: 5 x 2,5 uur
  • Data: 19-02-2020 t/m 25-03-2020
  • Dag/Tijd: woensdag van 14.00 - 16.30 uur
  • Inschrijven: Inschrijving via HOVO
  • Cursusgeld:€ 175
  • Bijzonderheden:Er is geen les op woensdag 26 februari
  • Locatie:Bonnefantenmuseum: Avenue Ceramique 250, 6221 KX Maastricht

empty

Mijnen en Koempels
Een Limburgse ‘way of life’


Op 17 december 1965 kwam Joop den Uyl, toenmalig minister van economische zaken, het einde van een tijdperk aankondigen. Den Uyl werd de personificatie van het mijnsluitingsdrama dat zich tussen 1965 en 1974 voltrok. De onderaardse wereld werd voorgoed gesloten; een bijzondere Limburgse samenleving ging teloor. Drie kwart eeuw heeft de steenkolenwinning Zuid-Limburg in de greep gehad. Het was een markante episode uit onze geschiedenis die blijvende sporen heeft achtergelaten in het landschap, de stedenbouw, de bevolking en vooral in de cultuur.

Met de mijnsluiting ging een Limburgse ‘way of life’ ten onder, maar de culturele dimensie van het Limburgse mijnbouwverleden is nog lang niet uitgewist. In dit drieluik wordt een aantal aspecten van die ooit zo bloeiende mijnwerkerssamenleving belicht:

1. Opkomst en teloorgang: een geschiedverhaal over de mijnen, de koempels en hun samenleving.
2. Het alledaagse leven: aspecten van het dagelijks leven in de Limburgse mijnstreek.
3. Kijk op de mijn: de mijnen en de mijnwerkerssamenleving in de beeldende kunst en in andermans ogen.

Inschrijven Terug naar overzicht

Informatie

  • Duur: 3 x 1,5 uur college
  • Data: 01-04-2020 t/m 15-04-2020
  • Dag/Tijd: Woensdag 14.30 - 16.00 uur
  • Inschrijven: Inschrijving via HOVO
  • Cursusgeld:€63
  • Bijzonderheden: geen
  • Locatie: SCHUNCK Glaspaleis, Bongerd 18, 6411 JM, Heerlen

empty

Visie van de vrouw, deel 2
De vrouw als kunstenaar in de 20e eeuw


De vrouw als kunstenaar! In vergelijking tot het aantal mannen zijn er in onze Westerse kunstgeschiedenis niet veel kunstenaressen. Tot de late 19e eeuw waren er weinig vrouwelijke kunstenaars actief. Het was voor vrouwen ‘not done’ zich in artistiek opzicht te ontplooien. Tegenwoordig weten we wel beter! De tijden waarin vrouwen hoofdzakelijk als model in de wereld van de schone kunsten opzien baarden, zijn voorbij. De lijst van 20e eeuwse en eigentijdse kunstenaressen is lang en indrukwekkend. De vrouwelijke artistieke visie doet er toe in de wereld van 20e/ 21e eeuwse kunst.

Deze cursus is een ontdekkingstocht naar ‘hun’ kunst. Wie zijn de ‘must have seens’ onder de vrouwelijke kunstenaars? Wat was in de 20e eeuw (en nu) de vrouwelijke artistieke visie op de wereld om ons heen?

Elke kunstenares (en haar werk) wordt geplaatst in de context van de tijd waarin ze leefde en werkte. De leidraad voor deze cursus is de chronologie van de moderne en eigentijdse kunstgeschiedenis. Namen noemen: Louise Bourgeois, Meret Oppenheim, Niki de Saint Phalle, Marina Abramovic, Cindy Sherman, Eva Hesse, Pipilotti Rist, Tracey Emin, Annie Leibovitz, Leni Riefenstahl…
De cursus wordt besloten met de voordracht ‘visie op de vrouw’: hoe veranderde het beeld van de vrouw in de 20e eeuw.

Inschrijven Terug naar overzicht

Informatie

  • Duur: 5 x 2,5 uur college
  • Data: 15-01-2020 t/m 12-02-2020
  • Dag/Tijd: Woensdag 14.00 - 16.30 uur
  • Inschrijven: Inschrijving via HOVO
  • Cursusgeld:...
  • Bijzonderheden:Cursus al gestart
  • Locatie:Bonnefantenmuseum: Avenue Ceramique 250, 6221 KX Maastricht